Grenzeloze Nieuwsgierigheid

auteur: Sylvia Borren, Oxfam Novib
in reactie op: De strategische experts

Vanuit Oxfam Novib sta ik voor een rechtvaardige wereld zonder armoede - en dus maak ik altijd een machtsanalyse. Mijn observatie is dat community art in ons eigen Nederland en ook in ontwikkelingslanden nauwelijks gefaciliteerd wordt. Het is er wel - in de sloppenwijken, straten, afgelegen dorpen, op de lokale radio wordt cultuur gebruikt om te communiceren, innoveren, culturele diversiteit uit te spelen. Het is een participatief geheel - iedereen is toeschouwer maar ook deelnemer en op gezette tijden performer. Die vitaliteit is ook in Nederland te vinden in de urban culture projecten (bv. van Click F1) - waar jongeren rappen over hun leven, theater maken over kindermishandeling, meedoen aan het project Amsterdamse levenslied waar de culturele diversiteit centraal staat. Geld voor dit soort werk is er veel te weinig. De theater school in de Bijlmer moet zichzelf bedruipen, de jeugdtheaterschool in de grachtengordel van Amsterdam krijgt veel subsidie...

De kunstopleidingen in Nederland die zich concentreren op de West Europese kunsttraditie krijgen tien keer zoveel geld (letterlijk) als de moderne popmuziek, dans, fusion of urbanculture projecten. Terwijl deze laatste groep veel en veel meer jongeren trekt in participerende zin, en terwijl hier de eigen identiteitsontwikkeling, culturele 'fusion' en sociale cohesie beter vorm krijgt - en hier de diversiteit in Nederland een trots is.

Hoe werkt dit door in ontwikkelingslanden? Ik zag vorig jaar een prachtige moderne dans uitvoering in Kigali, Rwanda over de genocide. Unesco en ambassade mensen op de voorste rij - en een theater verder bomvol met scholieren van zestien, zeventien jaar (dus zelf genocide overlevers). In de discussie daarna vonden zij het dansen maar 'raar'...de eigen Rwandese dansstijl is toch minstens zo mooi en spannend? In hoeverre verliest dit stuk hierdoor de ziel en zeggingskracht voor deze jongeren? In hoeverre is de westerse opvatting over moderne dans dominant geworden (samen met de subsidie)?

Wat gebeurt er in het importeren van cultuuruitingen van ontwikkelingslanden naar het westen? Hoe meer iets 'elite' wordt, hoe meer het statisch wordt, 'herspelen'. De innovatie en improvisatie van 'de straat' gaat er vanzelf uit. Misschien kan dat niet anders. Maar daardoor ervaar ik soms (niet altijd) verlies van vitaliteit, energie, echtheid. Het wordt soms een soort 'cultuur toerisme' waar de ziel uit is. Maar goed, ik kan de westerse moderne kunst soms ook heel abstract, elitair en intellectueel vinden. Het is mijn overtuiging dat daardoor vrouwelijke kunstenaars en ook culturele diversiteit minder door komt.

Wat strategisch te doen? In ieder geval meer steun voor community art in Nederland - en waarom niet de culturele diversiteit in Nederland zelf stimuleren, en in verbinding brengen met de eigen culturele roots. DAt betekent in de definities van WAT IS KUNST minder de west-europese traditie centraal stellen - en in verdeling van macht en middelen een wezenlijk andere verdeling.

Ook raar is de huidige noord/zuid verdeling. Cultuur in ontwikkelingslanden 'daar' komt uit een ander budget dan als het 'hier' door tweede of derde generatie gemaakt wordt, en weer een andere geld stroom haalt cultuur van daar naar hier. Als Oxfamnovib steunen wij o.a. 'omgekeerde ontwikkelingssamenwerking' - om lessen van onze partners tot inspiratie in de Nederlandse samenleving te doen zijn, ook op het gebied van community art. Daarmee passen we nooit met deze projecten in de 'precieze' subsidie hokjes, ook niet van de kunst en cultuur fondsen, die daardoor prachtige 'mondiale fusion' kansen laten liggen.

Ten slotte als we nieuwsgierigheid en zichtbaarheid willen laten doorgroeien tot inzicht, empathy en wezenlijk respect voor cultuuruitingen en de functie daarvan in bredere zin (en niet willen blijven steken in de kosmopolitische elite waar dan ook ter wereld) - dan zullen we ook eens een discussie aan moeten gaan over onze eigen Nederlandse cultuur. Wat is dat? Ballet, orkesten, minimal music? Of zoals toen ik als migranten kind in Nieuw Zeeland kwam in de zestiger jaren klompen dansen, sinterklaasliedjes en Wim Kan? Of de Nederlandse urban culture met de culturele diversiteit als rijkdom. Maar zouden we daar dan niet in moeten investeren - die mondiale wereld is namelijk al lang binnen in de vesting Europa.... Dat vraagt denk ik nieuwsgierigheid naar eigen land en jeugd.